Siedmioosobowy rząd i 26 kantonów. Dlaczego w Szwajcarii władza jest podzielona?

W wielu państwach wynik wyborów wyznacza wyraźny podział: jedni rządzą, drudzy pozostają w opozycji. Szwajcaria rozwija odmienny model. Współpraca kilku sił politycznych na szczeblu federalnym łączy się tam z dużą samodzielnością kantonów i gmin.

Rząd, który wymaga współpracy

Szwajcarska Rada Federalna składa się z siedmiu członków, wybieranych przez obie izby parlamentu obradujące wspólnie. Tradycyjnie miejsca w rządzie zajmują przedstawiciele więcej niż jednej dużej partii politycznej.

Członkowie Rady kierują poszczególnymi departamentami, ale ponoszą wspólną odpowiedzialność za decyzje rządu. Sposób jego działania opiera się na kolegialności i poszukiwaniu konsensusu. Nie oznacza to braku sporów ani udziału wszystkich partii we władzy. Oznacza jednak, że ważne środowiska polityczne muszą ze sobą stale współpracować.

26 kantonów, wiele ośrodków decyzji

Drugi fundament szwajcarskiego ustroju to federalizm. Państwo tworzy 26 kantonów, które mają własne instytucje, konstytucje i szerokie kompetencje. Ważną rolę pełnią również gminy.

Część zadań realizowana jest na poziomie całej Konfederacji, a część bliżej mieszkańców. Zasada ta ogranicza możliwość skupienia wszystkich decyzji w jednym miejscu. Obywatel styka się z demokracją nie tylko poprzez wybory federalne, lecz także poprzez procedury lokalne i kantonalne.

Co odróżnia Szwajcarię od Polski?

Polska jest państwem unitarnym, choć posiada samorząd terytorialny. Szwajcaria jest federacją, w której kantony mają odmienną pozycję ustrojową niż polskie województwa. Dlatego prostego przeniesienia szwajcarskich rozwiązań nie da się przeprowadzić samą zmianą kilku przepisów.

Warto jednak rozmawiać o stojącej za nimi zasadzie: im więcej realnych punktów kontroli i odpowiedzialności, tym trudniej o monopol jednego ośrodka władzy.

Równowaga zamiast politycznego monopolu

Rząd koalicyjny, federalizm, parlament i prawa obywatelskie działają w Szwajcarii łącznie. Żaden z tych elementów osobno nie wyjaśnia całego systemu. Dopiero ich połączenie sprzyja kulturze kompromisu i rozkładaniu odpowiedzialności za państwo.