Obrona terytorialna Szwajcarii (Część 2)

Podstawy prawne

Główna podstawa prawna bezpieczeństwa i obrony terytorialnej Szwajcarii jest oczywiście konstytucja federalna. Artykuł 57 konstytucji powołuje się na federalizm i subsydiarność państwa szwajcarskiego, stwierdzając ze  Federacja i kantony w ramach swoich kompetencji dbają o bezpieczeństwo kraju i obronę ludności.

Natomiast artykuł 58, ustęp 1 podkreśla milicyjny charakter armii szwajcarskiej: …Jest ona zorganizowana zasadniczo na podstawie niezawodowości.

Ustęp 2 tego artykułu podkreśla neutralny i obronny charakter armii: Armia służy zapobieganiu wojnie i przyczynia się do zachowania pokoju; broni kraju i jego ludności.

Z kolei art. 60, ustęp 1 podkreśla, ze polityka obronności leży w gestii władz federalnych w tym federalnym państwie: Ustawodawstwo wojskowe, jak również sprawy organizacji, wyszkolenia i wyposażenia armii należą do kompetencji Federacji.

Kolejnym aktem prawnym jest federalna ustawa o armii i administracji wojskowej, która uszczegółowia procedurę dowodzenia i organizacji armii szwajcarskiej. Poniżej zostaną opisane istotne informacje, które zawiera wymieniona ustawa, będącą najważniejszą podstawa prawna funkcjonowania armii szwajcarskiej.

Uwarunkowania i aktualna polityka bezpieczeństwa

Aktualna polityka bezpieczeństwa Szwajcarii została określona przez Rade Federalna w 1980 r. Wówczas zostało wypowiedziane słynne hasło: "Szwajcaria nie posiada armii, ona jest armią". Zdanie to symbolizuje znaczenie narodowej obrony terytorialnej w Szwajcarii, która ma za zadanie bronić integralności terytorialnej kraju oraz strzec bezpieczeństwa mieszkańców, w połączeniu z neutralnością polityczną, bez roszczeń do roli  hegemona i bez jakichkolwiek pretensji terytorialnych. To określenie ma uwarunkowania historyczne: milicyjny system armii, gotowość bojowa w czasie II wojny światowej w ramach reduty narodowej oraz przechowywanie przez żołnierzy i oficerów munduru i broni w domu. Całe społeczeństwo przygotowane jest do odparcia ataku potencjalnego wroga, dlatego też najważniejszym czynnikiem są zasoby ludzkie, które stanowią komponent decydujący o sile Szwajcarii i jej możliwościach odstraszania wroga. Jak wyżej wspomniano, głównym zadaniem armii szwajcarskiej jest obrona swojego terytorium, dlatego też Szwajcaria nadal pozostaje poza sojuszami obronnymi i nie bierze udziału w konfliktach zagranicznych, nie licząc misji rozjemczych, np. w Korei czy w Kosowie.

W 2018 r. szwajcarskie siły zbrojne liczą niemal 130 tys. żołnierzy służby stałej oraz wojsk terytorialnych, a także ponad 40 tys. rezerwistów. Dzięki temu, ze żołnierze oddziałów terytorialnych oraz rezerwiści posiadają swoje wyposażanie i uzbrojenie osobiste w domach, możliwe jest przeprowadzenie pełnej mobilizacji w ciągu 72 godzin.

Politykę bezpieczeństwa Szwajcarii w okresie zimnej wojny określiła tzw. doktryna Bindschedlera, która zakładała rozwój polityki zagranicznej opartej na neutralności Szwajcarii. Ta koncepcja funkcjonowała do 1993 r., później wydano raport, na podstawie którego dokonano rewizji założeń wspomnianej koncepcji i określono nowe cele oraz narzędzia ich realizacji. Wskazano, że należy dążyć do współpracy z innymi państwami, aby zachować ład międzynarodowy.

Przyczyny rozwoju armii terytorialnej w Szwajcarii maja swoje źródło nie tylko w pozytywnych efektach odstraszania wroga w czasie I i II wojny światowej, które spowodowały, że Szwajcaria nie odczuwała konieczności stworzenia armii zawodowej. Niemniej ważne były uwarunkowania geograficzne, czyli Alpy oraz rozległy system zapór wodnych, co miało opóźniać działania potencjalnego przeciwnika. Kolejnym czynnikiem był aspekt ekonomiczny. Atak na Szwajcarię zdestabilizowałby system bankowy, którego skutki byłyby odczuwalne także dla innych państw, a szczególnie hitlerowskich Niemiec. Niewątpliwie powyższe czynniki poniekąd generowały istnienie i rozwój szwajcarskiej służby terytorialnej.

Szwajcarzy, przekonani o skuteczności wyżej opisanych działań, dążą do optymalnego przeszkolenia i wyposażenia swoich obywateli. Podejmując problematykę zaangażowania obywateli w obronę ojczyzny należy przywołać hasło: „Dein Land, deine Sicherheit, deine Armee”, które oddaje wartości ważne dla każdego Szwajcara. Odwołanie się do ojczyzny, bezpieczeństwa i sił zbrojnych wyznacza trzy podstawowe filary, na których opiera się pożądany paradygmat zachowań społecznych w stosunku do obronności kraju. Tak pojęte obywatelskie zaangażowanie w proces budowy zdolności obronnych państwa umożliwia efektywne odstraszanie, w zakresie którego wskazać należy powszechny dostęp do broni wśród cywilów, a w konsekwencji zaangażowanie ludności i ich aktywne uczestnictwo w zapobieganiu konfliktom oraz zapewnieniu bezpieczeństwa zbiorowego.

W raporcie Federalnego Departamentu Obrony, Ochrony Ludności i Sportu (Eidgenössisches Departement für Verteidigung, Bevölkerungsschutz und Sport) stwierdzono, że „Die Leistung der Armee ist eine Leistung von Menschen”. Te słowa oddają istotę armii terytorialnej w Szwajcarii.

Po zakończeniu zimnej wojny w Europie sukcesywnie ograniczano w Szwajcarii – na skutek reformowania armii – liczebność wojska. Niemniej jednak nie doszlo do likwidacji systemu milicyjnego – w przeciwieństwie do sąsiednich państw, które utworzyły armie zawodowe.

Warto przypomnieć, ze w 2013 r. przeprowadzono powszechne referendum, w wyniku którego Szwajcarzy odrzucili możliwość powstania armii zawodowej, zachowując dotychczasowy status quo. Aż 73% Szwajcarów uznało dotychczasową formę służby wojskowej za optymalną i nie wymagającą radykalnych zmian.