Obrona terytorialna Szwajcarii (Część 3)

Struktura i system dowodzenia

Siły zbrojne Szwajcarii składają się ze stosunkowo nielicznej służby stałej, obrony terytorialnej i rezerwistów. Niezdolni do służby wojskowej szkoleni są w ramach struktur obrony cywilnej, natomiast kobiety mogą zgłaszać się ochotniczo do służby wojskowej. Zaledwie 5% armijnych zasobów ludzkich to żołnierze i oficerowie zawodowi.

Obowiązkowi poboru podlegają wszyscy mężczyźni między 18 a 35 rokiem życia natomiast rejestracja przedpoborowych następuje w roku, w którym kończą 18 lat. Obowiązek wojskowy ustaje zależnie od specjalizacji, stopnia wojskowego i przydziału mobilizacyjnego w wieku od 34 lat w przypadku szeregowych, podoficerów i tzw. żołnierzy bez przydziału. Natomiast specjaliści i oficerowie sztabowi służą w armii do 50 roku życia.

Mężczyźni, którzy z różnych względów nie zostali powołani do służby wojskowej do ukończenia 25 roku życia, zwolnieni są z poboru, jednak zobowiązani są do płacenia specjalnego podatku wojskowego i podlegają przepisom o obronie cywilnej. Szkolenie rekrutów, zależnie od rodzaju wojsk, trwa od 18 do 21 tygodni. Szkolenie rezerwistów obejmuje 6 do 7 kursów doszkalających – daje to w sumie od 260 do 600 dni szkoleniowych.

Armia szwajcarska podzielona jest na piechotę i obronę przeciwlotnicza. Obie te części taktyczne armii dysponują własnymi związkami, które im podlegają – są to brygady i ośrodki służbowe.

Struktury armijne wchodzą administracyjnie w skład Departamentu ds Obrony, Ludności i Sportu jako grupa Obrony. Na jej czele stoi szef armii, któremu podlegają: sztab armii, komenda operacyjna, baza logistyczna, baza wspomagająca i komenda szkoleniowa (il. 1).

Sztab armii stanowi bezpośrednie wsparcie dla szefa armii i odpowiedzialny jest za wcielanie w życie strategii politycznej dotyczącej obronności kraju. Oprócz tego odpowiada za rozwój, planowanie, podział zasobów oraz dowodzenie armia.  Zgodnie ze szwajcarska strategia obronności kraju, sztab armii przejmuje kierownictwo w dziedzinie szkolenia i działań wojskowych na szczeblu operacyjnym. 

Zadaniem komendy operacyjnej jest planowanie i prowadzenie wszelkich operacji i działań armii. Szefowi komendy operacyjnej podlegają: armijne służby wywiadowcze, piechota, cztery dywizje terytorialne, policja wojskowa, lotnictwo, centrum kompetencyjne SWISSINT oraz komenda służb specjalnych.

Baza logistyczna odpowiedzialna jest za całościowe przedsięwzięcia logistyczne w ramach armii szwajcarskiej. W jej szeregach zatrudnionych jest ok 3000 pracowników, dodatkowo współpracę z nimi ok. 12000 żołnierzy z Pierwszej Brygady Logistycznej, którzy odpowiadają za materiał i infrastrukturę bazy logistycznej w ramach ćwiczeń wojskowych  i na wypadek wojny.

Baza logistyczna ponosi również odpowiedzialność za właściwe i sprawne funkcjonowanie wszystkich systemów technicznych i mechanicznych w armii, wyposażenie i wyżywienie żołnierzy oraz transport wojska i sprzętu.

Działalność bazy wspomagającej armii szwajcarskiej koncentruje się na dziedzinach informacyjno-technologicznej i komunikacyjnej. Sprawne funkcjonowanie armii, jej działania i codzienna organizacja jest niewątpliwie celem nadrzędnym bazy wspomagającej.  Jednostka ta odpowiada za automatyzacje biur, systemy kumputerowe i komunikacyjne, obszary elektromagnetyczne, operacje cyber oraz kryptologie.  Oprócz tego baza ta odpowiedzialna jest za niezależną, odporna na kryzysy i niezawodnie funkcjonująca siec komunikacyjna armii.

Komenda szkoleniowa odpowiedzialna jest za planowanie, organizacje i przeprowadzenie ujednoliconych szkoleń wojskowych. Szkolenia te prowadzone są dla żołnierzy i oficerów, kadry wojskowej, jednostek i sztabów. Szefowi komendy szkoleniowej podporządkowana jest baza szkoleniowa wyższej kadry, piec związków szkoleniowych, armijne centrum ds szkolenia oraz jednostka personalna armii.

Il. 1.  System dowodzenia i struktura

Funkcje i zadania

Funkcje armii szwajcarskiej sa jasno sprecyzowane w wymienionym uprzednio  art. 57 konstytucji Konfederacji Szwajcarskiej: 

„1. Szwajcaria ma armię. Jest ona zorganizowana zasadniczo na podstawie niezawodowości.

2. Armia służy zapobieganiu wojnie i przyczynia się do zachowania pokoju; broni kraju i jego ludności. Wspiera władze cywilne przy odpieraniu poważnych zagrożeń bezpieczeństwa wewnętrznego i przezwyciężaniu innych nadzwyczajnych sytuacji. Ustawa może przewidzieć dalsze zadania.

3. Użycie armii należy do kompetencji Federacji. Kantony mogą użyć swoich formacji dla zachowania porządku publicznego na swoim terenie, jeżeli środki władz cywilnych okażą się niewystarczające do odparcia poważnych zagrożeń dla bezpieczeństwa wewnętrznego”.

Obrona kraju jest wiec podstawowa, ale nie jedyna, ukonstytuowana funkcja armii szwajcarskiej. Armia powinna ochraniać terytorium kraju i bronić naród w wypadku obcej inwazji poprzez wyszkolonych i wyposażonych ludzi, jak również wspierać władze cywilne, szczególnie w sytuacjach kryzysowych, np. podczas katastrof naturalnych. Oprócz tego armia wspomaga cywilne służby ratownicze, np. policje i straż pożarną. Co więcej, armia realizuje działania w zakresie kontroli ruchu, prac budowlanych i koordynacji ratownictwa medycznego.

Należy podkreślić, że w proces przygotowywania się do obrony własnego państwa zaangażowany jest nawet najniższy szczebel samorządu terytorialnego Szwajcarii, a także przedsiębiorstwa dostarczające usługi np. energię, wodę, transport. Wzajemna współpraca umożliwia rozpoznanie potrzeb wynikających ze specyfiki danego regionu i koordynacje prowadzonych wspólnie działań.

Synergia doświadczeń poszczególnych środowisk, grup i pojedynczych osób oraz nowatorstwo rozwiązań jest wykorzystywane do realizacji wspólnego celu, jakim jest przygotowanie społeczeństwa do obrony ojczyzny.

Zakończenie

Organizacja armii w Szwajcarii, oparta w głównej mierze na obronie państwa przez wojska terytorialne, powstała w wyniku wielowiekowych doświadczeń tego kraju, szwajcarskiej historii, a także w odpowiedzi na analizę możliwych zagrożeń. Jedynie połączenie tych dwóch aspektów - woli obrony kraju wraz z odpowiednio nakreśloną strategią, oparta na neutralności państwa - pozwala na zapewnienie Szwajcarii poczucia bezpieczeństwa.

We współczesnym świecie ewolucja zagrożeń bezpieczeństwa narodowego wymaga podjęcia wysiłku na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa nie tylko przez decydentów, lecz przede wszystkim przez społeczeństwo zamieszkujące dany region. Gotowość miejscowej ludności stanowi istotne narzędzie odstraszania potencjalnego przeciwnika. Zimna wojna w Europie czy napływ imigrantów skutkowały w Szwajcarii nie tylko rozbudową poszczególnych sił zbrojnych państwa, lecz także oddolnym ruchem społecznym na rzecz doskonalenia umiejętności w zakresie szeroko pojętej obronności kraju.

Należy także zwrócić uwagę na wykorzystanie przez Szwajcarię czynników wzmacniających ich zdolności obronne, np. położenie geograficzne, prowadzona polityka zagraniczna oraz uwarunkowania polityczne i społeczne. Niewątpliwie  społeczeństwo szwajcarskie stanowi najważniejszy czynnik odstraszający potencjalnego przeciwnika. Obywatele dbają o rozwój swojej wiedzy i umiejętności w zakresie wojskowości. Przywiązanie do regionu, w którym żyją determinuje ich gotowość do poświęcenia swojego czasu, aby efektywnie bronić ojczyzny. Cechą modelu szwajcarskiego jest liberalny dostęp do broni. W tym zakresie doświadczenia Szwajcarii mogą stanowić wskazówki dla innych państw jako model powszechnej obrony terytorialnej kraju.  Jednak powielenie rozwiązań szwajcarskich w innych państwach wymaga z jednej strony zdefiniowania aktów prawnych dostosowanych do współczesnych realiów, z drugiej zaś czynnikiem ograniczającym jest aspekt kulturowy, tzn. w innych państwach brakuje tradycji użytkowania broni i związanej z tym odpowiedzialności.

Podsumowując, armia terytorialna Szwajcarii jest przykładem oddolnego zaangażowania i gotowości obywateli do obrony swojej ojczyzny, pomimo utrzymywania przez Szwajcarów statusu neutralności i prowadzenia polityki pokojowej na arenie międzynarodowej.